Tapu Şerhi Nedir? Türleri, Kimler Koyabilir, Nasıl Kaldırılır

Son güncelleme: 9 Ekim 2026
Tapu şerhi, bir taşınmaz üzerindeki kişisel hakkın ya da tasarruf kısıtlamasının tapu kütüğüne işlenmesidir ve bu hakkı mülkü sonradan edinen kişilere karşı da geçerli kılar. Kira, satış vaadi, önalım gibi sözleşmelerden doğan haklar ile haciz ve ihtiyati tedbir gibi kısıtlamalar şerh edilebilir. Şerh; lehine şerh konulan kişinin rızası, kanuni sürenin dolması ya da mahkeme veya icra dairesi yazısıyla tapu müdürlüğünce kaldırılır.
Tapu Şerhi Ne Demek?
Tapu şerhi, normalde yalnızca sözleşmenin tarafını bağlayan bir hakkın tapu kaydına yazılarak herkese karşı ileri sürülebilir hale getirilmesidir. Dayanağı 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 1009 ve 1010. maddeleridir. Kanuna göre arsa payı karşılığı inşaat, taşınmaz satış vaadi, kira, alım, önalım ve geri alım sözleşmelerinden doğan haklar tapuya şerh edilebilir; şerh verildikten sonra bu haklar, taşınmaz üzerinde sonradan hak kazanan kişilere karşı da ileri sürülebilir.
Günlük dilde "tapuda şerh var" denildiğinde çoğu zaman tapu kaydındaki her türlü kısıtlama kastedilir. Teknik olarak tapu kaydında birbirinden farklı haneler bulunur ve bu ayrım, kaydın sizi ne kadar bağladığını anlamak açısından önemlidir. Şerhler hanesi kişisel hakları ve tasarruf kısıtlamalarını (kira şerhi, haciz, ihtiyati tedbir gibi) gösterir. Beyanlar hanesi bilgilendirici kayıtları (aile konutu, yönetim planı, riskli yapı gibi) gösterir ve kural olarak yeni bir hak doğurmaz. Rehinler hanesi ise ipoteği gösterir. Bir tapu kaydının tamamına, yani bu hanelerdeki tüm kayıtlara topluca "takyidat" denir.
Tapu Şerhi Ne İşe Yarar?
Şerhin asıl işlevi, kişisel bir hakkı mülkün yeni sahibine karşı da korumaktır. Örneğin şerhsiz bir kira sözleşmesinde mülk satıldığında kiracının hakları yeni malike karşı zayıflar; kira sözleşmesi tapuya şerh edilmişse yeni malik, eski malikle yapılan sözleşmeye ve süresine bağlı kalır.
Mülk sahibi açısından şerhin iki yüzü vardır. Kendi lehinize bir şerh (örneğin alım hakkı) hakkınızı güvenceye alır. Aleyhinize bir şerh ise mülkü satarken, ipotek verirken veya uzun vadeli bir kiralama planlarken alıcının, bankanın ya da karşı tarafın ilk soracağı konu olur. Bu yüzden şerh, hak sahibi için bir koruma, mülk sahibi için ise takip edilmesi gereken bir kayıttır.
Tapu Şerhleri Nelerdir?
Tapuda en sık karşılaşılan kayıtlar kira şerhi, satış vaadi şerhi, önalım ve alım hakkı şerhleri, haciz şerhi, ihtiyati tedbir şerhi, aile konutu belirtmesi ve ipotektir. Her birinin kim tarafından konulduğu, ne kadar süre kaldığı ve nasıl kaldırıldığı farklıdır.
Kayıt | Tapudaki yeri | Kim koydurur | Süresi | Nasıl kaldırılır |
|---|---|---|---|---|
Kira şerhi | Şerhler hanesi | Malik ve kiracı (TBK m. 312) | Kira sözleşmesi süresince | Tarafların birlikte talebi, süre sonunda malikin talebi veya mahkeme kararı |
Satış vaadi şerhi | Şerhler hanesi | Noterde satış vaadi sözleşmesi yapan alıcı | 5 yıl (Tapu Kanunu m. 26) | Tescil, lehtarın rızası veya sürenin dolması üzerine terkin |
Önalım, alım, geri alım şerhi | Şerhler hanesi | Sözleşmenin hak sahibi tarafı | En çok 10 yıl (TBK m. 238) | Sürenin dolması, lehtarın rızası veya mahkeme kararı |
Arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi şerhi | Şerhler hanesi | Yüklenici (müteahhit) | Sözleşmenin ifasına kadar | Bağımsız bölümlerin devri, tarafların rızası veya mahkeme kararı |
Haciz şerhi | Şerhler hanesi | İcra dairesi (alacaklının talebiyle) | Alacaklı 1 yıl içinde satış istemezse düşer (İİK m. 106, 110) | Borcun ödenmesi üzerine icra dairesinin yazısı |
İhtiyati tedbir şerhi | Şerhler hanesi | Mahkeme | Dava sonuçlanana kadar | Mahkemenin kaldırma yazısı |
Aile konutu belirtmesi | Beyanlar hanesi | Malik olmayan eş (TMK m. 194) | Konut aile konutu olduğu sürece | Eşin rızası veya mahkeme kararı |
İpotek | Rehinler hanesi | Banka veya alacaklı | Borç ödenene kadar | Alacaklının ipotek fek yazısı |
Tablodaki ayrımın pratik bir sonucu var: aile konutu kaydı teknik olarak bir şerh değil beyandır, ipotek de şerhler hanesinde değil rehinler hanesinde yer alır. Tapu kaydını okurken kaydın hangi hanede durduğuna bakmak, o kaydın satışı veya kiralamayı nasıl etkileyeceğini anlamanın ilk adımıdır.
Tapuya Kimler Şerh Koyabilir?
Tapuya şerh; mülk sahibinin kendisi, onunla sözleşme yapan kişi, icra dairesi, mahkeme ve kanunun yetki verdiği diğer kişiler tarafından koydurulabilir. Kimin koyabileceği şerhin türüne göre değişir.
Mülk sahibi ve sözleşme tarafı birlikte. Kira, önalım, alım ve geri alım gibi sözleşmeden doğan şerhlerde kural, malikin rızasıdır. Kira sözleşmesi adi yazılı ise malik ve kiracının tapu müdürlüğüne birlikte başvurması gerekir. Sözleşme noterde yapılmış ve şerh yetkisi açıkça tanınmışsa taraflardan biri tek başına başvurabilir.
Satış vaadi alıcısı. Noterde düzenleme şeklinde yapılan satış vaadi sözleşmesi, alıcı tarafından tapuya şerh ettirilebilir. Adi yazılı satış vaadi sözleşmesi geçerli olmadığı için şerhe de konu olamaz.
İcra dairesi. Alacaklının talebi üzerine icra dairesi, borçlunun taşınmazına haciz koyar ve bu tapuya şerh edilir. Bu şerh için malikin rızası aranmaz.
Mahkeme. Mülk üzerinde bir dava devam ediyorsa (örneğin tapu iptali davası) mahkeme, ihtiyati tedbir kararıyla taşınmazın el değiştirmesini engelleyen şerh koydurabilir.
Eş. Malik olmayan eş, ailenin birlikte oturduğu konut için aile konutu belirtmesi talep edebilir. Bu kayıt varsa malik eş, konutu satmak veya ipotek ettirmek için diğer eşin açık rızasını almak zorundadır.
Tapuya Şerh Nasıl Konur?
Şerh, ilgili belgeyle birlikte taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğüne başvurularak konur. Başvuru, Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü'nün Web Tapu sistemi üzerinden ön başvuru ve randevu alınarak yapılır; işlem tapu müdürlüğünde tamamlanır.
Başvuruda istenen belge şerhin türüne göre değişir. Kira şerhi için kira sözleşmesi ve tarafların kimlikleri, satış vaadi şerhi için noter düzenlemesi satış vaadi sözleşmesi, haciz ve ihtiyati tedbir için icra dairesi veya mahkemenin müzekkeresi (resmi yazısı) gerekir. Haciz ve tedbir şerhlerinde başvuruyu mülk sahibi değil, ilgili kurum doğrudan tapu müdürlüğüne yazıyla yapar.
Sözleşmeden doğan şerhlerde işlem türüne göre harç ve döner sermaye ücreti alınabilir. Tutarlar her yıl güncellendiği için başvurudan önce Web Tapu üzerinden işlem ücretini kontrol etmek gerekir. Şerh masraflarının yanında, mülk alımında ortaya çıkan diğer kalemler için ev alırken çıkan masraflar yazımıza bakabilirsiniz.
Tapu Şerhi Nasıl Kaldırılır?
Tapu şerhi üç yoldan biriyle kaldırılır: şerh lehine konulan kişinin rızasıyla, kanuni veya sözleşmesel sürenin dolmasıyla ya da mahkeme veya icra dairesi yazısıyla. Kaldırma işlemine tapu dilinde "terkin" denir ve her durumda tapu müdürlüğünde yapılır.
Lehtarın rızası. Şerh kimin lehine konulduysa (kiracı, alım hakkı sahibi, satış vaadi alıcısı) o kişinin tapu müdürlüğünde terkin talebinde bulunması ya da noter onaylı muvafakatname vermesi yeterlidir. Sözleşmeden doğan şerhlerde en hızlı yol budur.
Sürenin dolması. Önalım, alım ve geri alım şerhleri en çok 10 yıl, satış vaadi şerhi 5 yıl için konur. Kira şerhinde ise süre bittiğinde malik tek taraflı olarak terkin talep edebilir. Yine de sürenin dolması kaydın tapudan kendiliğinden silindiği anlamına gelmeyebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu, süresi dolmuş ancak terkin edilmemiş bir satış vaadi şerhini görerek mülkü alan kişinin iyiniyetli sayılmayacağına karar vermiştir. Bu yüzden süresi geçmiş şerhler için de terkin başvurusu yapılmalı ve kaydın silindiği güncel bir tapu kaydıyla doğrulanmalıdır.
Mahkeme veya icra dairesi yazısı. Haciz şerhi, borç ödendikten sonra icra dairesinin tapu müdürlüğüne göndereceği kaldırma yazısıyla silinir. Alacaklı, haciz tarihinden itibaren 1 yıl içinde taşınmazın satışını istemezse haciz düşer. İhtiyati tedbir şerhi mahkemenin kaldırma kararıyla, lehtarın rıza göstermediği şerhler ise açılacak terkin davası sonunda verilen kararla kaldırılır.
Belgeler hazırsa tapu müdürlüğündeki işlem genellikle randevu günü tamamlanır. Asıl süreyi belirleyen şey, terkin için gereken belgeyi (icra dairesi yazısı, muvafakatname veya mahkeme kararı) elde etmekte geçen zamandır.
Şerhli Tapu Satılır mı?
Şerhli bir tapu kural olarak satılabilir, ancak şerhler hanesindeki kayıtlar mülkle birlikte alıcıya geçer. Haciz şerhli bir evi satın alan kişi, haciz kaldırılmadığı sürece mülkün icra yoluyla satılması riskini de devralır. Kira şerhi varsa yeni malik mevcut kira sözleşmesine ve süresine bağlı kalır. İhtiyati tedbir şerhi ise çoğu zaman rızai devri fiilen engeller.
Aile konutu belirtmesi olan bir konutun satışı, malik olmayan eşin açık rızası olmadan yapılamaz. Bu yüzden satın alma kararından önce taşınmazın güncel tapu kaydının tamamını incelemek gerekir. Alım öncesi kontrol edilmesi gereken diğer konular için ev satın alırken dikkat edilmesi gerekenler yazımızı okuyabilirsiniz.
Kiraya Verilen Mülkte Tapu Şerhi Neden Önemli?
Kiraya verilen bir mülkte tapu kaydı, kira sözleşmesi kadar önemli bir yasal belgedir; şerhler mülkü kime, ne kadar süreyle ve hangi koşulda kiralayabileceğinizi doğrudan etkiler. Uzun dönem kiralamadan kısa dönem kiralamaya geçmek isteyen bir mülk sahibi için en sık karşılaşılan sorun, eski bir kira sözleşmesine ait şerhin tapuda kalmış olmasıdır. Şerhli kira sözleşmesinin süresi devam ediyorsa mülk, o kiracının hakkı sona ermeden başka bir kiralama modeline geçirilemez.
Mülk yönetimi tarafında gördüğümüz bir diğer durum, yatırım amaçlı alınan mülklerin tapu kaydının yalnızca satış anında kontrol edilip sonra unutulmasıdır. Oysa haciz ve tedbir şerhleri mülk sahibinin haberi olmadan da işlenebilir. Web Tapu üzerinden taşınmazın kaydını belirli aralıklarla kontrol etmek, bu riski azaltan basit bir adımdır.
Kira sözleşmesinin tapuya şerh edilmesinin mülk sahibine etkileri için kira sözleşmesi yazımıza, arsa payı karşılığı inşaat sözleşmesi şerhinin arka planı için kat karşılığı arsa nedir yazımıza göz atabilirsiniz. Mülkünüzün kiralama, tapu ve yasal takibini tek elden yürütmek istiyorsanız bir gayrimenkul yönetimi şirketi ile çalışmak, bu kayıtların düzenli kontrolünü operasyonun bir parçası haline getirir. Şerh içeren somut bir durumda ise işlemden önce bir avukattan görüş almanızı öneririz.
Tapudaki Şerhi E-Devletten Görebilir Miyim?
Evet, e-Devlet şifrenizle Web Tapu sistemine girerek taşınmazınızın tapu kaydını ve üzerindeki kayıtları görebilirsiniz. Resmi bir işlemde kullanılacak güncel takyidat belgesi gerekiyorsa bunu taşınmazın bağlı olduğu tapu müdürlüğünden alabilirsiniz.
Şerh Koyulan Ev Kiraya Verilebilir Mi?
Haciz, ipotek veya satış vaadi şerhi bulunan bir ev kiraya verilebilir, ancak bu kayıtlar kiracının durumunu etkileyebilir. Örneğin haciz şerhli bir ev icra yoluyla satılırsa yeni malik, şerhsiz kira sözleşmesine bağlı kalmayabilir. Mülkte süresi devam eden başka bir şerhli kira sözleşmesi varsa, o kiracının hakkı devam ettiği sürece mülkü yeniden kiraya vermek mümkün olmaz.
Kira Sözleşmesini Tapuya Şerh Ettirmek Zorunlu Mu?
Hayır, kira sözleşmesinin tapuya şerhi zorunlu değildir; taraflar isterse sözleşmede kararlaştırarak şerh ettirebilir. Türk Borçlar Kanunu'nun 312. maddesi bu imkânı tanır. Şerh, mülk satıldığında kiracıyı yeni malike karşı korur. Mülk sahibi açısından ise şerh, kira süresi boyunca mülkün satış ve kullanım esnekliğini sınırlayan bir kayıt olduğu için sözleşmeye bu maddeyi eklemeden önce dikkatle değerlendirilmelidir.
Tapu Şerhi Kaldırmak Ne Kadar Sürer?
Gerekli belge elinizdeyse tapu müdürlüğündeki terkin işlemi genellikle randevu günü tamamlanır. Süreyi uzatan kısım belgenin kendisidir. Lehtarın rıza gösterdiği şerhlerde muvafakatname noterde kısa sürede hazırlanabilir. Haciz şerhinde borç kapatıldıktan sonra icra dairesinin yazıyı göndermesi gerekir. Lehtarın rıza göstermediği durumlarda ise terkin davasının sonuçlanmasını beklemek gerekir ve bu süreç aylar sürebilir.
Haciz Şerhi Olan Ev Satın Alınır Mı?
Haciz şerhli bir evi satın almak hukuken mümkündür, ancak haciz mülkle birlikte size geçer ve borç ödenmezse ev icra yoluyla satılabilir. Bu riski ortadan kaldırmanın yolu, satış bedelinden borcun kapatılması, haczin terkin edilmesi ve tapu devrinin ancak bundan sonra yapılmasıdır. Uygulamada bu işlemlerin aynı gün ve aynı tapu müdürlüğünde sıralı yürütülmesi için alacaklı, satıcı ve alıcının önceden anlaşması gerekir.
Emlak Yönetimi


